Thành phố được biết là vùng đất học, cái nôi của nhiều người tài giỏi từ xưa cho tới tận bây giờ. Người Nam Định mà tôi gặp đều chia sẻ với vẻ tiếc nuối là những người Nam Định chỉ thành đạt khi rời bỏ quê hương mình. Thành phố đã từng nổi tiếng là một trung tâm công nghiệp dệt của Bắc Kỳ, giờ đây không phải là nơi hấp dẫn lao động từ các tỉnh ngoài. Mọi người ở đây nói người Nam Định đã đi tứ xứ. Dòng di cư lớn nhất là vào giai đoạn năm 1954 ngay sau hiệp định Giơ-ne-vơ. Dòng di cư lớn thứ hai là của cộng đồng người Hoa có nguồn gốc từ Phúc Kiến vào năm 1978-1979 (giao đoạn xung đột Việt-Trung ở biên giới phía Bắc). Người dân ở đây vẫn còn nhớ những khu phố được gọi là phố Khách với hầu như toàn bộ người Hoa, mà giờ đây hầu như không còn hộ nào.
Thành phố Nam Định là từng là một trung tâm thương mại ở Bắc kỳ. Những phường buôn, phường thủ công, giống như khu vực 36 phố phường cổ ở Hà Nội, cũng có ở Nam Định với các phố Hàng Sắt, Hàng Đồng, Hàng Tiện, Hàng Cấp, hàng Nâu, mà nhiều phố giờ đã bị đổi tên. Chợ Rồng được biết là một trung tâm buôn bán có lẽ sánh vai được với các đàn chị như Chợ Đồng Xuân (Hà Nội) hay Chợ Sắt (Hải Phòng).
Không như Hà Nội và Hải Phòng, Nam Định vẫn còn giữ được nhiều ngôi nhà có kiến trúc thời Pháp thuộc, ngày xưa chắc được coi là thời thượng và quý phái. Khi dạo chơi ở Nam Định, người ta có thể ngắm những ngôi nhà có kiến trúc đô thị xưa, giờ vẫn đẹp tuy không còn được chăm sóc, mà hầu như không còn thấy ở Hà Nội hay Hải phòng. Du khách cũng được ngắm những người thợ thủ công nổi tiếng khéo léo làm nhạc cụ hay vẽ tranh, giống như ở Hội An.
Không khí ở Nam Định trong lành, đường phố ở đây không ồn ào, ùn tắc. Người Nam Định, cả nam lẫn nữ, đều nói năng nhỏ nhẹ, lịch lãm và chăm chú với người nghe. Có lẽ chỉ ở Nam Định người ta, nhất là phái nữ, kết hợp cả chữ "dạ" và "vâng" khi đỡ lời hay thưa chuyện trong nói chuyện để tạo nên sự luyến láy thật dễ chịu.
Ở Nam Định, những tiếng chuông nhà thờ vẫn đánh thức dân phố vào các buổi sáng, nhắc giáo dân cầu nguyện. Văn hóa Pháp có vẻ thể hiện ở kiểu người dân ở đây thích dùng bánh mỳ kiểu Pháp và cà-phê ở vỉa hè ở những phố ven hồ Vị Xuyên chẳng khác gì như ở Paris, Amsterdam hay ở Toronto.
Nói chuyện với người dân Nam Định, một điều không thấy ở các thành phố khác là cư dân ở đây biết và tự hào về những người đồng hương tài hoa của mình. Họ có thể kể tên và sự nghiệp của những người tài của tỉnh mình đã thành danh về chính trị, quân sự, văn học, nghệ thuật và âm nhạc. Người ở các tỉnh khác thì biết tiếng về tài hoa và sự khéo tay của thợ mộc, thợ bạc, thợ đúc đồng ở đây.
Có lẽ nếu phục hồi những nét xưa của kiến trúc đô thị, cùng với nét đẹp độc đáo về văn hóa của người Nam Định, thành phố sẽ có thể là một điểm hút về du lịch. Bạn hãy sớm tới Nam Định để thưởng lãm, trước khi những nét đẹp đó tan vỡ trước sóng gió của cuộc đời.
PS. Ảnh chụp từ một lần dạo phố ở Nam Định.
